Εφ. Λαρ. 373/2010: Διόρθωση ληξιαρχικής πράξης – Πλάνη – Εκούσια δικαιοδοσία Υποχρέωση των γονέων να προσδιορίσουν πριν το γάμο το επώνυμο των τέκνων τους με κοινή αμετάκλητη δήλωσή τους σε συμβολαιογράφο ή στο λειτουργό που τελεί το γάμο

373/2010

1. Η υπό κρίση έφεση των αιτούντων κατά της υπ’ αριθ. 423/2009 αποφάσεως του Μονομελούς Πρωτοδικείου Λάρισας, που εκδόθηκε κατά την ειδική διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας, ασκήθηκε εμπρόθεσμα με νομότυπη κατάθεση του σχετικού δικογράφου στη γραμματεία του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου (άρθρα 495 επ., 511 επ. ΚΠολΔ). Συνεπώς η έφεση είναι παραδεκτή και πρέπει να ακολουθήσει η έρευνα του παραδεκτού και βασίμου των λόγων της κατά την ίδια διαδικασία, δεδομένου ότι αντίγραφό της κοινοποιήθηκε στον Εισαγγελέα Εφετών Λάρισας (βλ. υπ’ αριθ. /2009 έκθεση επιδόσεως του δικαστικού επιμελητή Λάρισας Ν. Κ.).

2. Οι αιτούντες με την αίτησή τους, την οποία απηύθυναν ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Λάρισας, ισχυρίσθηκαν ότι, αν και δήλωσαν σύμφωνα με το άρθρο 1505 ΑΚ ενώπιον του λειτουργού που τέλεσε το γάμο τους ότι τα τέκνα τους θα έχουν το επώνυμο του πατέρα τους, αυτός από παραδρομή έγραψε ότι θα έχουν το επώνυμο και των δύο γονέων, εκείνοι δε υπέγραψαν τη σχετική δήλωση χωρίς να την ελέγχουν πιστεύοντας ότι περιέχει την αληθινή βούλησή τους. Ότι με βάση την εσφαλμένη αυτή πράξη που καταχωρίστηκε και στη ληξιαρχική πράξη του γάμου τους, συντάχθηκαν αργότερα από το ληξίαρχο Λ. και οι ληξιαρχικές πράξεις γεννήσεων των τριών τέκνων που απέκτησαν. Για το λόγο αυτό ζήτησαν να διορθωθεί στο ορθό η πράξη προσδιορισμού του επωνύμου των τέκνων τους και οι ληξιαρχικές πράξεις γεννήσεως των τέκνων τους που συντάχθηκαν με βάση αυτή ώστε να διορθωθεί το επώνυμο των τέκνων τους από το εσφαλμένο Γ.-Π. στο ορθό Γ. . Το πρωτοβάθμιο δικαστήριο, δικάζοντας κατά την ειδική διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας, απέρριψε την αίτηση ως απαράδεκτη. Κατά της αποφάσεως αυτής (αριθ. 423/2009) παραπονούνται με την κρινόμενη έφεσή τους οι αιτούντες για εσφαλμένη εφαρμογή του νόμου και ζητούν να εξαφανισθεί ώστε να γίνει δεκτή η αίτησή τους.

3. Από τη διάταξη του άρθρου 1505 παρ. 1 ΑΚ προκύπτει ότι οι γονείς υποχρεούνται να έχουν προσδιορίσει το επώνυμο των τέκνων τους με κοινή αμετάκλητη δήλωσή τους, η οποία γίνεται πριν από το γάμο, είτε σε συμβολαιογράφο, είτε στο λειτουργό ενώπιον του οποίου θα τελεστεί ο γάμος. Η δήλωση των μελλονύμφων αποτελεί συνδικαιοπραξία, αναλυόμενη σε δύο παράλληλες και αυτοτελείς δηλώσεις βουλήσεως που κατευθύνονται από κοινού στην παραγωγή του ίδιου εννόμου αποτελέσματος, δηλαδή του προσδιορισμού του επωνύμου των τέκνων τους. Με τη διάταξη αυτή που είναι αναγκαστικού δικαίου ο νομοθέτης θέσπισε τον αμετάκλητο χαρακτήρα της δηλώσεως των μελλονύμφων για τον προσδιορισμό του επωνύμου των τέκνων τους και γι’ αυτό δεν επιτρέπεται μεταβολή γνώμης μετά την τέλεση του γάμου, για να αποτρέψει κάθε σύγχυση ή αβεβαιότητα ως προς το επώνυμο των τέκνων. Ωστόσο, ο αμετάκλητος χαρακτήρας της δηλώσεως των μελλονύμφων δεν αποκλείει την ακύρωσή της λόγω πλάνης, απάτης ή απειλής κατά τα άρθρα 140 επ. ΑΚ από το αρμόδιο δικαστήριο. Στην περίπτωση αυτή δεν πρόκειται για μεταβολή γνώμης, αλλά για αποκατάσταση της αληθινής βουλήσεως. Σε μία τέτοια περίπτωση οι σύζυγοι πρέπει να επαναλάβουν, σε εύλογο χρονικό διάστημα από την τελεσιδικία της απόφασης που ακυρώνει την πρώτη, νέα κοινή δήλωση. Αν την παραλείψουν, θα ισχύσει η παρ. 3 του άρθρου 1505 του ΑΚ και τα τέκνα θα λάβουν το επώνυμο του πατέρα. Περαιτέρω, από τις διατάξεις του άρθρου 782 ΚΠολΔ προκύπτει ότι κατά τη διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας δικάζονται αιτήσεις όποιου έχει έννομο συμφέρον ή του Εισαγγελέα, με τις οποίες ζητείται η βεβαίωση ενός γεγονότος με σκοπό να συνταχθεί ληξιαρχική πράξη, η οποία δεν έχει συνταχθεί και για τη βεβαίωση της οποίας ο νόμος απαιτεί δικαστική απόφαση, ή η διόρθωση ορισμένου στοιχείου της ληξιαρχικής πράξης που προβλέπεται από το νόμο ως απαραίτητο για τη σύνταξη της ληξιαρχικής πράξης και το οποίο από παραδρομή καταχωρήθηκε στη ληξιαρχική πράξη που έχει συνταχτεί. Από το συνδυασμό των ανωτέρω προκύπτει ότι αίτηση, απευθυνόμενη στο μονομελές πρωτοδικείο κατά τη διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας, με αίτημα τη διόρθωση ληξιαρχικής πράξης ως προς το επώνυμο του τέκνου, λόγω πλάνης των γονέων του που εμφιλοχώρησε κατά τη διατύπωση της (αμετάκλητης) δήλωσης προσδιορισμού του επωνύμου αυτού κατά το άρθρο 1505 ΑΚ, δεν είναι δυνατή, αφού δεν εμφιλοχωρεί κατά την καταχώριση του επωνύμου του τέκνου στη σχετική ληξιαρχική πράξη κάποιο “σφάλμα” του ληξιάρχου, προϋπόθεση που απαιτεί το άρθρο 782 ΚΠολΔ σε συνδυασμό με τις διατάξεις του άρθρου 13 του ν. 344/1970 “περί ληξιαρχικών πράξεων”, δεδομένου ότι η αναγραφή του επωνύμου στη ληξιαρχική πράξη γεννήσεως του τέκνου έγινε ορθά από τον αρμόδιο ληξίαρχο με βάση την πράξη προσδιορισμού του επωνύμου του από τους γονείς. Ούτε, πάλι, πρόκειται για μεταβολή (ως προς το επώνυμο) που επήλθε στην κατάσταση του φυσικού προσώπου μετά τη σύνταξη της ληξιαρχικής πράξης (άρθρο 14 του ν. 344/1976), ώστε να είναι δυνατή η διόρθωση της ληξιαρχικής πράξης γεννήσεως αυτού με τη διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας, δεδομένου ότι η μεταβολή του επωνύμου του τέκνου προϋποθέτει, σε κάθε περίπτωση, μεταβολή της πράξης προσδιορισμού του επωνύμου αυτού. Επομένως, η κατ’ άρθρο 782 ΚΠολΔ διόρθωση της σχετικής ληξιαρχικής πράξης ως προς το επώνυμο του τέκνου, λόγω πλάνης που εμφιλοχώρησε κατά την αμετάκλητη δήλωση προσδιορισμού αυτού από τους γονείς του, προϋποθέτει σε κάθε περίπτωση προηγούμενη ακύρωση αυτής κατά τα άρθρα 155-157 ΑΚ, για την οποία αρμόδιο δικαστήριο είναι το πολυμελές πρωτοδικείο της αμφισβητούμενης δικαιοδοσίας κατά την τακτική διαδικασία και όχι το μονομελές πρωτοδικείο κατά τη διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας, αφού το τελευταίο έχει δικαιοδοσία και αρμοδιότητα μόνον προς διόρθωση ληξιαρχικής πράξης ή βεβαίωση γεγονότος και όχι προς αποκατάσταση της δηλώσεως των γονέων σε περίπτωση διάστασης των δηλωθέντων με την αληθινή βούλησή τους.

Εν προκειμένω, οι αιτούντες με την υπό κρίση αίτησή τους ισχυρίσθηκαν ότι, αν και δήλωσαν (σύμφωνα με το άρθρο 1505 ΑΚ) ενώπιον του λειτουργού που τέλεσε το γάμο τους ότι τα τέκνα που θα αποκτήσουν θα έχουν το επώνυμο του πατέρα τους, ο λειτουργός από παραδρομή έγραψε ότι θα έχουν το επώνυμο και των δύο γονέων, εκείνοι δε υπέγραψαν τη σχετική δήλωση χωρίς να την ελέγχουν πιστεύοντας ότι περιέχει την αληθινή βούλησή τους. Ότι με βάση την εσφαλμένη αυτή πράξη, που καταχωρίστηκε και στη ληξιαρχική πράξη του γάμου τους, συντάχθηκαν αργότερα από το ληξίαρχο Λ. οι ληξιαρχικές πράξεις γεννήσεων των τριών τέκνων που απέκτησαν. Για το λόγο αυτό ζήτησαν να διορθωθεί στο ορθό η πράξη προσδιορισμού του επωνύμου των τέκνων τους και οι ληξιαρχικές πράξεις γεννήσεως των τέκνων τους που συντάχθηκαν με βάση αυτή ώστε να διορθωθεί το επώνυμο των τέκνων τους από το εσφαλμένο Γ.-Π. στο ορθό Γ. . Ωστόσο, η υπό κρίση αίτηση πρέπει να απορριφθεί εν μέρει ως απαράδεκτη και εν μέρει ως μη νόμιμη. Ειδικότερα, το αίτημά της να διορθωθεί στο ορθό η δήλωση που υπέγραψαν ενώπιον του λειτουργού που τέλεσε το γάμο τους για το επώνυμο των τέκνων τους διότι από πλάνη την υπέγραψαν πιστεύοντας ότι ο λειτουργός έχει γράψει αυτό που πράγματι του δήλωσαν (πλάνη στην πράξη της δηλώσεως, στην οποία ανήκουν και οι περιπτώσεις παραδρομής, βλ. περί αυτού Ι. Καρακατσάνη, Σταθοπούλου-Γεωργιάδη ΑΚ, άρθρο 140 αριθ. 7), συνιστά, σύμφωνα και με τις προαναφερόμενες αιτιολογίες, διαφορά της αμφισβητούμενης δικαιοδοσίας εκδικαζόμενη κατά την τακτική διαδικασία ενώπιον του πολυμελούς πρωτοδικείου. Εφόσον, λοιπόν, εισήχθη στα δικαστήρια της εκούσιας δικαιοδοσίας, πρέπει να απορριφθεί ως απαράδεκτο. Το δε αίτημά της να διορθωθούν οι ληξιαρχικές πράξεις γεννήσεως των τριών τέκνων τους ως προς το επώνυμό τους στο ορθό συνιστά μεν υπόθεση της εκούσιας δικαιοδοσίας (άρθρα 739, 782 ΚΠολΔ), πλην όμως δεν είναι νόμιμο διότι, όπως προαναφέρθηκε, η κατ’ άρθρο 782 ΚΠολΔ διόρθωση της σχετικής ληξιαρχικής πράξης ως προς το επώνυμο του τέκνου, λόγω πλάνης που εμφιλοχώρησε κατά την αμετάκλητη δήλωση προσδιορισμού αυτού από τους γονείς του, προϋποθέτει σε κάθε περίπτωση προηγούμενη ακύρωση αυτής κατά τα άρθρα 155-157 ΑΚ στα πλαίσια την αμφισβητούμενης δικαιοδοσίας. Πριν γίνει μία τέτοια ακύρωση, οπότε οι σύζυγοι πρέπει να επαναλάβουν, σε εύλογο χρονικό διάστημα από την τελεσιδικία της απόφασης που ακυρώνει την πρώτη, νέα κοινή δήλωση και, αν την παραλείψουν, θα ισχύσει η παρ. 3 του άρθρου 1505 του ΑΚ και τα τέκνα θα λάβουν το επώνυμο του πατέρα, δεν είναι δυνατή η διόρθωση των ληξιαρχικών πράξεων γεννήσεως, αφού αυτές συντάχθηκαν με βάση την υπάρχουσα (ισχυρή ακόμη) δήλωση και άρα δεν περιέχουν κάποιο σφάλμα. Τα ίδια είπε και η εκκαλούμενη. Επομένως ορθά ερμήνευσε και εφάρμοσε το νόμο και γι’ αυτό τα αντίθετα παράπονα των εκκαλούντων είναι αβάσιμα και πρέπει να απορριφθούν.

Η απόφαση δημοσιεύθηκε στο dsanet.gr